Turkish HVAC+R Industry BIM Strategy

We had a great panel in the 12th International HVAC+R & Sanitary Technology Symposium. I believe we will be able to take further the subject and create Turkish HVAC+R Industry BIM Strategy in a very close future.

Special thanks to Prof. Dr. A. Nilüfer Egrican President of Executive Organizing and Scientific Board, Mr. Sarven Çilingiroğlu President of TTMD and Symposium Chair, Mr Ozan Atasoy Panel Moderator and all participants.

Thanks to Mr. Mehmet Ören for being kind to share the below photos from the panel.

KARTAL BELEDİYESİ Enerji ve Sürdürülebilirlik İçin Yapı Bilgi Modeli

İTÜ Design Together Yarışması Ön Eğitimleri

İstanbul Teknik Üniversitesi Mühendisliğe Hazırlık Kulübü tarafından düzenlenen Design Together Yarışmasının Ön Eğitimlerinde katılımcı arkadaşlar ile BIM Nedir, Autodesk Revit ve Autodesk Navisworks eğitimlerini gerçekleştirdik. 

Tüm katılımcı arkadaşlara başarılar dilerim...

http://www.designtogether.itumhk.com/

BIM (Yapı Bilgi Modellemesi) Süreçleri Eğitim Programı İTÜ SEM'de gerçekleştirildi.

İTÜ SEM' de gerçekleştirilen BIM Uzmanı Sertifika Programının ilk bölümü olan BIM Süreçleri Eğitim Programı 12-24 Ocak 2015 tarihleri arasında gerçekleştirildi.

BIM Nasıl Uygulanmalı - 6 Metraj

Gerekli ön hazırlıklar yapıldıktan sonra akıllı parçalar kullanılarak hazırlanan BIM sistemine uygun modelin ilk faydalarını Koordinasyon aşamasında görmeye başladık. Şimdi modele girilmiş olan bu bilgileri kullanarak Metraj hazırlayabiliriz ve artık metraj çıkarılması proje yapımı sonrasında yapılması gereken bir iş olmaktan çıkmakta ve modelleme ile birlikte oluşan bir veri olmaktadır. 

Modelde kullanılan akıllı parçaların gerekli bilgileri içermesi durumunda metraj alınması modele sadece farklı bir açıdan bakmaktır. Modellemenin her aşamasında metraj bilgisine ulaşmak ve metrajı anlık olarak takip etmek mümkündür. Bunun için kullanılan yazılımların birçoğu farklı çözümler üretmek ile birlikte kendi ihtiyaçlarınıza göre geliştireceğiniz yazılımlar ile de bu verilere ulaşmak mümkündür. 

www.procs.com.tr

Metraj çıkarılması mevcut sistemlerde kullanıcılar için bütün işlerini tamamladıktan sonra hep bir ek iş olarak ortaya çıkmakta ve revizyonlar saha imalatlarına göre güncellenmesi çoğu zaman mümkün olmamaktadır. BIM sistemi dahilinde hazırlamış olduğunuz modelin herhangi bir aşamasında metraj alınması kullandığınız elemanların içerdiği bilgilerin doğru yapıda dışarı alınmasıdır. Bunun doğru olarak yapılabilmesi için projenize veya firmanıza özel formatları önceden hazırlamakta fayda olacaktır.   

Metraj alınmasını istediğiniz formatı modellemenin herhangi bir aşamasında oluşturabilirsiniz ama benim önerim bu formatların modellemenin başında daha ön hazırlık seviyesinde ana hatları ile hazırlanmasıdır. Hazırlanacak olan format modelde yer alan elemanlardan hangi bilgilere ihtiyacınız olacağını belirleyeceği için akıllı parçalarınızda bu gerekli olabilecek bilgileri bu seviyede yüklemek mümkün olacaktır. 

BIM sistemine uygun olarak yapılan modellemenin her aşamasında metraj bilgilerine ulaşmanız mümkündür, konsept aşamasında bu bilgiler hacimsel bilgiler olabilir ve as-built aşamasında yedek parça bilgilerine kadar metraj almak mümkündür. Burada unutulmaması gereken önemli konu yazılımlar ne kadar akıllı olurlarsa olsunlar ancak elemanlara girdiğiniz kadar bilgiyi dışarı alabilirsiniz. 

BIM sistemi altında çalışan birçok yazılım metraj fonksiyonu ile birlikte gelmekte ve BIM sisteminin esasında bir veritabanı yönetimi olmasından dolayı aldığınız metraj tablolarında yazılım dahilinde yapacağınız değişiklikler model üzerinde de değişmektedir. Özellikle konsept çalışmalarında tablo üzerinde birden çok elemana aynı anda değişiklik yapılarak modelin güncellenmesi çok büyük zaman tasarrufları getirmektedir. 

Benzer olarak gerekli verilerin girilmesi durumunda saha imalatlarının ilerleme metrajlarının alınması veya   planlanan revizyonların metraja olacak etkilerinin modellemenin hemen ardından anlık olarak görülmesi mümkündür. 

Modellemenin gerekli detayda ve bilgiler içeren parçalar ile yapılması durumunda, daha önce bahsettiğim en az LOD 400 detayında, yardımcı malzemelerin, askı elemanlarının, fittings lerin ve benzeri sarf malzemelerinin metrajının da alınması mümkün olacaktır. 

Modelin sürekli olarak güncel tutulması, revizyonların modele işleniyor olması ve saha ilerlemelerinin modelde yer alması durumunda, belli aralıklar ile model üzerinden alınacak metrajların aynı zamanda satınalma departmanına ve planlama departmanına hizmet edeceği kaçınılmazdır.

Doğru uygulanan ve güncellenen BIM sisteminde metraj alınması artık ayrı bir faaliyet olmaktan çıkmakta ve model ile birlikte ilerleyen bir veri tabanı olmaktadır.

BIM Nasıl Uygulanmalı – 4 : İşbirliği ve İletişim

BIM sisteminin en önemli katkılarından bir tanesi, doğru olarak uygulanması durumunda hem aynı departmanda çalışanlar arasında hemde departmanların birbirleri arasında iletişim ve işbirliğini arttırmasıdır. Günümüzde inşaat sektöründe yaşanan en büyük sorunlardan biri olan aynı proje için çalışan farklı departmanların birbirleri ile bilgi paylaşımı ve iletişim eksikliği, BIM modellemesini ortak bir model ve bilgi paylaşımı ile yaparak aşılabilmektedir.

Dizayn aşamasında mimari, statik, mekanik ve elektrik gibi departmanların iletişim ve işbirliğinde, yapım aşamasında ise dizayn departmanları ile yapım departmanları arasındaki iletişim ve işbirliği arttırılmaktadır. Hatta yapının işletme aşamasında yapım aşamasında edinilmiş olan bütün bilgiler model üzerinde bir bütün olarak işletme departmanına aktarılabilmektedir.

Gerekli bilgileri içeren 3 boyutlu görsel bir model üzerinde bilgi alışverişi yapılmasından dolayı üretilmiş olan herhangi bir bilginin kaybolması veya 2 boyut projeler üzerinde yapılan çalışmalarda oluşan yanlış anlaşılmaların önüne geçilebilmektedir. Aşağıdaki grafik klasik süreçler ile BIM süreçleri arasında departmanların proje hakkındaki bilgi seviyelerini güzel bir anlatım ile karşılaştırmaktadır.

BIM sisteminde kullanılan birçok program işbirliğini (collaboration) sağlamak için yazılımları içinde çözümler sunmaktadır. Yapılacak olan çalışmanın uygulanabilmesi için departmanların aynı yazılımı veya birbiri ile direk olarak haberleşebilen yazılımları kullanmaları önemlidir. Yazılımların aynı olmasının ötesinde BIM sisteminin özünde bir veritabanı yönetimi olması nedeni ile yazılımların aynı sürümlerini kullanıyor olmaları da önemlidir. Buna ek olarak, tek bir model üzerinden çalışılacağından, dosya boyutlarının mevcut bilgisayar donanımlarına uygun boyutlarda olmasına özen gösterilmelidir. Aksi takdirde kullanıcıların sürekli beklemeleri dolayısı ile verimsiz bir çalışma ortamı ortaya çıkacaktır. BIM sisteminde kullanılan bilgisayar donanımları dikkate alındığında 300 mb boyutunun üzerindeki dosyalar ile çalışılmaması önerilmektedir.

Modelleme aşamasında modelin yönetiminin ve paylaşımının nasıl yapılacağının doğru olarak tarif edilmesi gerekmektedir. Aynı ofis ortamında çalışan departmanlar arasında paylaşım yöntemi çok daha rahat uygulanabilirken, günümüzde daha çok rastladığımız farklı ofislerde çalışan departmanlar arasında bilgi paylaşımının yönetimi önem kazanmaktadır. Aynı ofis içinde çalışılması durumunda kullanılacak olan yazılımlara uygun bir server ve doküman kontrol sistemi sayesinde bu işbirliği sağlanabilmektedir. Farklı ofislerde çalışan departmanlar için ise internet üzerinden hizmet veren çok farklı yazılımlar bulunmakta olup, bunlardan hangisinin projeniz için uygun olduğuna BIM konusunda tecrübeli ve sürecin tümüne hakim personel tarafından karar verilmelidir.

Departmanlar arasında işbirliğinin sağlanabilmesi için her kullanıcının modelin hangi bölümünden sorumlu olacağı ve daha önceki yazımda anlattığım LOD seviyelerinden hangisine kadar sorumlu olacağı tarif edilmelidir. Bu tariflere göre kullanıcılara yazılım içinde yetki seviyeleri tanımlamaları yapılarak her kullanıcının kendi yetkisi dahilindeki sistem ve alanlarda çalışması ama aynı zamanda bütün modeli görüntüleyebilmesi sağlanmalıdır. Yetki seviyelerin tanımlanması çalışacak ekip hakkında bilgi sahibi kişiler tarafından yapılmalıdır, kullanıcı yetkilerinin fazla veya az yapılması durumunda talep edilen şekilde kullanılamayan bir model ortaya çıkabilecektir.

Günümüzde model üzerinden iletişimi sağlayan birçok yazılım mevcuttur ve bunların birçoğu mobil cihazlar veya tablet cihazlar ile bilgi alışverişi yapabilmektedir. Dolayısı ile dizayn ofisinde yapılan çalışmaya sahada mobil cihazı ile geri bildirimde bulunmak ve bilgi paylaşmak aynı model üzerinde yapılabilmektedir. İşbirliği açısından doğru bir kurulum yapılması durumunda proje revizyonları anında bütün departmanlar tarafından görülmekte ve bilgiler güncellenebilmektedir Örnek olarak mimari ofisin vitrifiye tiplerinde LOD200 seviyesinde kendi modeli üzerinde yapacağı bir değişiklik, mekanik modelde vitrifiye tiplerinin LOD400 seviyesinde güncellenmesini gerekli uyarı bilgilerini de içerecek şekilde yapılması mümkündür.

http://designreform.net/article/2013/12/02/computation-bim-au2013-day-zero-1

Departmanlar ve çalışanları arasında işbirliği ve iletişimin arttırılması BIM sisteminin ana amaçlarından biridir ve bütün departmanlara hitap eden BIM sistemi için gereklidir. Modelleme aşamasında işbirliği ve iletişimin nasıl yapılacağının doğru tarif edilmesi zaman ve maliyet tasarrufu da sağlayacaktır.  Konusunda tecrübeli ve süreçlerin tümüne hakim personel tarafından kurulup yönetilmesi durumunda BIM süreçlerine hitap eden bir model oluşturmak mümkün olacaktır. 

BIM Nasıl Uygulanmalı – 2 : LOD

LOD (Level Of Development veya Level Of Detail) tablosunun modellemeye başlamadan önce gerekli bilgileri içerecek şekilde hazırlanması gerekmektedir. LOD tablosu, modellemede kullanılacak olan elemanların hangi detayda hazırlanması gerektiğini ve ne kadar bilgi içermeleri planlandığını tarif etmektedir. Elemanların içermesi gereken bilgi seviyeleri farklı kuruluşlar ve firmalar tarafından LOD numaraları ile tanımlanmaktadır.

LOD seviyesinin tanımlanması için günümüzde en yaygın olarak kullanılan referans AIA (The American Institute of Architects) tarafından yayınlanmış olan AIA Document E202-2008 ve AIA Document E203 -2013 dokümanlarıdır. Bu dokümanda LOD seviyeleri LOD 100 den LOD 500’ e kadar sınıflandırılmıştır. Bu tanımlamaların genel olarak ifade ettikleri; LOD 100 Konsept Modelleme ve Master Planlama , LOD 200 Genel Modelleme ve Şematik Dizayn, LOD 300 Kesin modelleme ve shop drawing, LOD 400 İmalat ve Montaj için modelleme , LOD 500 As-built modelleme ve İşletme şeklinde tarif edilebilir.

LOD tablosunun modelleme başlamadan önce sistemler ve elemanlar için yapılması, BIM modelin neleri içerip içermeyeceğini tarif etmesi, modelin içerdiği bilgilerin hangi seviyede kesin olduğunun bilinmesi ve her personelin neden sorumlu olduğunun bilinmesi açısından önem taşımaktadır. LOD seviyesini bir iskemle modeli üzerinden tarif etmek gerekirse; 

LOD 100 = bir iskemle var

LOD 200 = bir iskemle var, yaklaşık 500x500mm alan kaplıyor

LOD 300 = bir iskemle var, boyutları belli, kol dayanağı var, tekerlekleri var

LOD 400 = bir iskemle var, üretici firma ve model numarası var

LOD 500 = bir iskemle var, satınalma bilgileri ve yedek parça bilgileri

LOD tarifi için yapılan bu 5 seviye genelde her proje için ihtiyaç duyulan detayda bilginin verilmesi için yeterli olmamakta ama projenizin ihtiyaçları için yaratacağınız seviyeler için kırılım noktalarını vermektedir. Dolayısı ile hazırlanacak LOD tablosunda projenin ihtiyaçları doğrultusunda tarif edeceğiniz LOD 250 veya LOD 350 gibi farklı seviyeleri kullanmak gerekecektir. Burada önemli olan her eleman için tarif edilecek olan LOD seviyesinin doğru olarak tarif edilmesidir. 

http://www.trimbleextensions.com/i_i/industryinsights/level-of-detail-and-model-progression-specification

LOD tablosu, projenizin ihtiyaçlarının doğru tarif edildiği, kullanılacak her eleman veya sistem için LOD seviyelerinin ve bundan sorumlu kişilerin belirtildiği bir tablo olmalıdır. Tablo BIM konusunda tecrübeli yöneticiler tarafından modelleme başlamadan hazırlanmalı ve modelleme sürecinde görev alacak personel bu tablo hakkında bilgi sahibi olmalıdır.

http://www.aia.org/contractdocs/training/bim/aias078742  

LOD tablosunu hazırlarken, LOD seviyesini herkes için anlaşılır olmasına, uluslararası kabul görmüş seviye tariflerine bağlı kalmaya, kendi LOD seviyeleri tariflerinizi anlaşılır olarak yapmaya, LOD tablosunun mümkün olduğu kadar basit olmasına ve LOD tablosunun kullanılır olmasına dikkat edilmesi gerekmektedir.

Akıllı malzemelerimiz, modelleme standartlarımız ve LOD tablomuz hazırlandığına göre artık modelleme yapmaya başlayabiliriz.